Publicaties Van Kleef & Partners

Of iemand integer is, is alleen vast te stellen met een psychologische test, aldus Jan-Willem van Kleef en Hans van Wijngaarden.

 

Integriteit vormt een steeds grotere risicofactor voor politiek bestuurders, volksvertegenwoordigers en hun partijen. Affaires als die van Mark Verheijen en Jos van Rey leiden tot strengere gedragscodes, maximale transparantie over declaraties en nevenfuncties, en verzwaring van integriteitscommissies. Toch bieden regels, als het erop aankomt, geen bescherming. De maatschappelijke norm is veranderd: niets is meer acceptabel en bestuurders schieten in een kramp. Er heerst onder hen een grote angst en onwetendheid hoe hiermee om te gaan. Of iemand integer is of juist een risico vormt, kun je eigenlijk alleen maar vaststellen met een psychologische test. Zo'n test liegt zelden en voorkomt gedoe achteraf. Het is hoog tijd dat zo'n test onderdeel uitmaakt van het integriteitsbeleid van besturen in het publieke domein.

 

Een bestuurder is integer als hij eerlijk en oprecht is en niet omkoopbaar. Hij laat zich niet beïnvloeden door oneigenlijke zaken, vermijdt belangenverstrengeling en kan zijn handelen altijd verklaren en rechtvaardigen. In een psychologische test wordt die binnenkant blootgelegd met vragen en dilemma's. Persoonlijkheidskenmerken en morele waarden worden hierbij afgezet tegen professionele waarden en standaarden. Is de bestuurder eerlijk of juist manipulatief, bescheiden of superieur, altruïstisch of materialistisch? Hoe werken deze eigenschappen door in de dagelijkse bestuurspraktijk? Weegt het publieke belang, hoe aantrekkelijk ook de verleiding, altijd zwaarder dan zijn persoonlijke belang? Hoe nauw neemt de bestuurder het met juridische en morele regels? Hoe groot is zijn verantwoordelijkheidsbesef en zijn vermogen om verantwoordelijkheid te dragen? Samen met een onderzoek naar het verleden van de bestuurder brengt een psychologische test het risico op integriteitsschendingen aan het licht alsmede de manier waarop hij omgaat met dilemma's in diffuse situaties.

 

Bij bestuurders met een integriteitsrisico kunnen uit de test vier verschillende typen persoonlijkheid voortkomen. Bestuurders die zich isoleren, eigenaardig gedrag vertonen en vreemde beelden van de werkelijkheid hebben. Bestuurders die anderen bruuskeren door narcistisch en megalomaan gedrag. Bestuurders die zich uit angst afhankelijk van anderen opstellen, vermijdend gedrag vertonen en extreme eisen stellen. En bestuurders die passief agressief zijn jegens anderen; zij moeten hun woede steeds in toom houden. Uit onderzoek van de psychologen Boyatzis en Pasmore onder bestuurders is op te maken dat slechts 3 procent van deze mensen volkomen integer is. 22 procent acht zichzelf integer, maar is zich niet bewust van het tegendeel. Deze groep gaat het vaakst en verst over de schreef. Het gros (75 procent) moet, om integer te zijn, steeds bewust met het eigen gedrag bezig zijn om te voorkomen ongemerkt om de vinger gewonden te worden door geraffineerde en ondoorzichtige invloed van professionele buitenstaanders.

 

Voor colleges van b. en w., provinciebesturen en politieke partijen is kennis over de integriteit van vooral beeldbepalende leden daarom meer dan ooit noodzakelijk. Op alleen blauwe ogen kun je niet vertrouwen. Evenmin legt een uurtje googelen, een verklaring omtrent gedrag of een antecedentenonderzoek bloot of iemand integer is. Een psychologische test, als onderdeel van het integriteitsbeleid, kan helpen het gesprek hierover in vertrouwen met elkaar aan te gaan. Om vervolgens met elkaar afspraken te maken over ethische codes en gedragsregels. En die daarna regelmatig te evalueren. Integriteit is immers geen momentopname, maar een perpetuum.

 

Van Kleef & Partners | Postbus 156 | 2770 AD Boskoop | 0172 - 21 68 81